жан

жан
I
Жан демеді. Адам ғұрлы көрмеді, адам деп есептемеді. Әжібай қазір, міне, он сегізде, Әкесін билеп алған осы кезде. Әке-шеше, қатынды ж а н д е м е с т е н, Қырындап қызды ауылды болған кезбе (С. Торайғыров, Таңд., шығ., 288). Жан сұлулығы. Адамның әдептілік, ибалық, арлылық, мейірімділік, қайырымдылық сияқты адамгершілік қасиеттерінің болуы. Сұлулық пен сымбат тәрбиесінде қазақ халқы ж а н с ұ л у л ы ғ ы н бірінші орынға қойған (А.Нүсіпоқасұлы.., Ағаш бесік., 2, 8). Жан тәсілім қылды. Қайтыс болды, өлді. Тоқсандағы қарт ж а н т ә с і л і м қ ы л ы п, ағайындарын бақұлдасуға шықырыпты (М. Әлімбаев, Көңіл күнд., 165). Жан түршігерлік. Жан шошырлық, қорқынышты. Кезінде Қазақстандағы ж а н тү р ш і г е р л і к ашаршылық жайлы біреулер Сталинді хабардар етіпті. Сонда Сталин «Ол пәлекеттерден тек осындай жолмен ғана құтылуға мүмкіндік бар» депті (Жас Алаш, 20. 01. 2011). Жанын жаһаннамға жіберді. Өлтірді, о дүниеге аттандырды. Ақмырза мұның туған ағасы Сырлыбайды өлтірсе, оның інісі Жанқожа енді өзінің ж а н ы н ж а һ а н н а м ғ а ж і б е р е жаздады (Ә. Оспанов, Жанқожа батыр, 230). Жаның барда. Өлмей тұрғанда, тірі жүргенде. Маған тағы да жалт қарап: – Ж а н ы ң б а р д а іш! Әйтпесе мына тоқпақ төбеңнен тоқ ете түседі, – деп жуан жұдырығын көрсетті (С. Мұқанов, Мөлдір., 352). Жаны терезе тапты [таппады]. Жаны жай тапты, тынышталды. – Байғұс зар илеп, өзін қоярға жер таппай жүр екен, мен барған соң-ақ ж а н ы т е р е з е т а п т ы (Қ. Жұмаділов, Соңғы көш, 131). Кесілген аяқтың шолақ түбірі ісіп, жара жарылып барып ж а н ы т е р е з е т а б а д ы (К. Сегізбаев, Біз қалада., 100). Кеше күндей дуылдай ашып, ж а н ы н а т е р е з е т а п т ы р м а ғ а н жарақатын жалап-жалап әрең дегенде қарақотырландырған (К. Сегізбаев, Жап-жасыл., 15).
II
Жан арқан. Жолаушы жүргенде немесе әртүрлі жорық кездерінде өзімен бірге алып жүретін жіңішкелеу есілген мықты арқан (Қаз. этнография., 1, 192). Өздеріңіз елестетіп көрсеңізші, нағыз жылқышының қосақ арқан, матау арқан, ат арқан, ж а н а р қ а н, бұғалық арқан, керме арқан деп аталатын аса қажетті жабдық құралдары әртүрлі дайындалады (Лен. жас, 23. 11. 1972, 3). Жан арық. Егіс алқабына жіберілетін негізгі оқ арықтан тарайтын арық (Қаз. этнография., 2, 209).
III
Жанып тұрған от. Өткір, өжет, батыл; алғыр. О бастан-ақ ж а н ы п т ұ р ғ а н о т еді, Өзін-өзі қорғауға әлі жетеді. Бар ма әділет басқыншыда бірақ та, Әне, әне бас салды оны екеуі (І. Есенберлин, Шығ. жин., 10, 41).

Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі – Алматы: Мемлекеттік тілді дамыту институты. . 2014.

Поможем написать реферат

Полезное


Смотреть что такое "жан" в других словарях:

  • Жан — (гр. рsусһе дем, рух, жан, өмір, лат. аnіmа, аnіmus есу, леп, өмірлік күш, тіршілік, ақылды жан, рух) дін мен философияда: адамның даралығын және оның өзіне адами қасиеттерді беретін адамның материалдық емес аспектісі (немесе мәні); жиі (часто)… …   Философиялық терминдердің сөздігі

  • Жан — (Jean) французское Род: муж. Отчество: Жанович Жановна Производ. формы: Жанно, Жаник, Жанник Иноязычные аналоги: англ. Jan кит. Чан …   Википедия

  • Жан I — Жан I: Жан I (герцог Брабанта)  герцог Брабантский с 1267, герцог Лимбурга с 1288, миннезингер, сын Генриха III Добродушного, герцога Брабанта, и Алисы Бургундской, дочери Гуго IV, герцога Бургундии. Жан I (герцог Бретани)  герцог… …   Википедия

  • Жан — (муж.) Душа Казахские имена. Словарь значений.. ЖАН Милость божья. Имени Жан соответствуют имена: древнееврейское Иоханан, греческое Иоханнис, немецкое Иоханн, Ганс, Ханс, английское Джон, итальянское Джованни, шведское Охан, датское Йенс,… …   Словарь личных имен

  • Жан де Мён — Жан де Мен (Jean de Meung) (собственно Жан Клопинель, «Хромой» Jean Clopinel) (ок. 1240 или 1250 1305) французский поэт, сатирик, филолог, хорошо знал латынь и был знаком с произведениями выдающихся деятелей средневековой культуры, представитель… …   Википедия

  • жан — * Jean. Галлицизированное русское мужское имя Иван. Этот Жан здоровеннейший мужчина, говорящий хриплым басом. Чехов Визитные карточки. Вторым <женихом> был Быков, Иван Федорович Jean, как его звали секретарь вновь открытого в городе суда. Б …   Исторический словарь галлицизмов русского языка

  • жан ки плёр — * Jean qui pleure. Жан, который плачет. Вероятно, псевдоним образован по аналогии с названием романа Виктора Гюго Человек, который смеется ( L homme qui rit ). Преподнесение Неделе титула Колумба. Это тоже не одна г жа Ефименко занимается. С… …   Исторический словарь галлицизмов русского языка

  • жан ки ри — * Jean qui rit. Жан, который смеется. См. предыдущую статью. И эта потешная метаморфоза происходит с главным административным представителем путейской инспекции! Jean qui rit, не успев распаковать своих чемоданов, уже превращается в Jean qui… …   Исторический словарь галлицизмов русского языка

  • Жан — (Jean) (р. 1921), великий герцог Люксембургский с 1964 …   Энциклопедический словарь

  • Жаніх — мужчына, які не ведае, што рабіць са сваёй свабодай …   Слоўнік Скептыка

  • Жан — іменник чоловічого роду, істота …   Орфографічний словник української мови


Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»